Bugungi axborot texnologiyalari rivojlangan davrda diniy ma’lumotlarni topish juda osonlashdi. Biroq ijtimoiy tarmoqlarda har qanday jozibador gapiradigan, o‘zini «olim» yoki «da’vatchi» qilib ko‘rsatadigan shaxslarning ko‘payishi jamiyatda, ayniqsa yoshlar o‘rtasida turli anglashmovchilik va radikal qarashlarning tarqalishiga sabab bo‘lmoqda.
Islom dini ilm olishga targ‘ib qilar ekan, u olinayotgan manbaning ishonchli va sof bo‘lishiga o‘ta jiddiy e’tibor qaratadi. Din – bu insonning oxiranti va e’tiqodi demakdir. Shunday ekan, dinni kimdan o‘rganayotganimizga hushyor bo‘lishimiz shart.
Alloh taolo Qur’oni karimda bilim egalariga murojaat qilishni buyuradi:
فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
Ma’nosi: «Agar bilmaydigan bo‘lsangiz, zikr (ilm) egalaridan so‘rangiz» (Nahl 43)
Hikmati: Internetda 10-15 soniyalik roliklar bilan ko‘pchilikning e’tiborini tortayotgan shaxslar har doim ham «ahli zikr» (ya’ni chuqur va rasmiy ta’lim olgan ulamolar) bo‘lavermaydi. Diniy fatvo va hukmlar shaxsiy mulohazalarga emas, rasmiy diniy idoralar va tan olingan mo’tabar olimlarga tayanishi shart.
Radikal va soxta «da’vatchilar» ko‘pincha insonlarning his-tuyg‘ulariga o‘ynab, asossiz va uydirma gaplarni tarqatishadi:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا
Ma’nosi: «Ey iymon keltirganlar! Agar sizlarga bir fosiq kishi xabar keltirsa, uni aniqlab (tekshirib) ko‘ringlar...» (Hujurot surasi, 6-oyat).
Hikmati: Har qanday internet postini, shov-shuvli ma’ruzani ko‘rganda uni darhol haqiqat deb qabul qilmaslik, balki uning manbasini va aytuvchining shaxsini tekshirish lozim.
1) Din — bu sening e’tiqoding: Uni kimdan olayotganingga qara!
Ulug‘ sahobiy va tobe’inlar diniy bilimlarga o‘ta mas’uliyat bilan yondashishgan. Imom Muslim o‘z «Sahih» toplamining muqaddimasida mashhur tobe’in Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh)dan ushbu rioyatni keltirganlar:
إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ دِينٌ ، فَانْظُرُوا عَمَّنْ تَأْخُذُونَ دِينَكُمْ
Ma’nosi: «Albatta, bu ilm – dindir. Shunday ekan, diningizni kimdan olayotganingizga qarangiz!» (Imom Muslim rivoyati).
Hikmati: Tana a’zolarimiz og‘risa, ko‘chadagi tasodifiy kishiga emas, professional shifokorga murojaat qilamiz. Nega unda ruhimiz va e’tiqodimizga taalluqli bo‘lgan diniy bilimlarni ijtimoiy tarmoqlardagi noma’lum, kimligi va qayerda ta’lim olgani noaniq bo‘lgan «internet da’vatchilari»dan olishimiz kerak?
2) Johil yetakchilar va adashish xatari
Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam soxta olimlar tufayli keladigan xatarni shunday bashorat qilganlar:
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ العِبَادِ ، وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ العُلَمَاءِ ، حَتَّى إِذَا لَمْ يُبْقِ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُؤُوسًا جُهَّالاً ، فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ ، فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا
Ma’nosi: «Albatta, Alloh ilmni insonlar ko‘kragidan sug‘urib olib qo‘ymaydi, balki ilmni olimlarning vafoti bilan oladi. Hatto birorta ham olim qolmagach, odamlar jaholatparast (johil) kimsalarni o‘zlariga boshliq (yetakchi) qilib oladilar. Ulardan so‘raladi, ular esa ilmsiz bo‘la turib fatvo beradilar. Natijada o‘zlari ham adashadilar, o‘zgalarni ham adashtiradilar» (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).
Soxta shayxlar va radikal guruh targ‘ibotchilari ko‘pincha juda ta’sirli, ehtirosli va jozibador gapirishadi. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) bu haqda ham ogohlantirganlar:
إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا
Ma’nosi: «Albatta, ba’zi so‘z (nutq)larda sehr bor (insonni mahtli etadi)»
(Imom Buxoriy)
Har qanday chiroyli gapirgan kishi haqqoniy bo‘lavermaydi. Shuning uchun nutqning shakliga emas, uning ma’nosi jamiyatda tinchlikka, jipslikka va ezgulikka xizmat qilyaptimi yoki fitna va bo‘linishgami — shunga e’tibor berish lozim.
❌ Kimlardan ehtiyot bo‘lish kerak? (Soxta shayxlarning belgilari)
1. Shaxsi va ta’limi noaniq kimsalar: Qayerda, qaysi ustozdan ta’lim olgani noma’lum, faqat virtual olamda paydo bo‘lib qolganlar.
2. Takfirchilar (boshqalarni kofirga chiqaruvchilar): O‘zining g‘oyasiga qo‘shilmagan musulmonlarni, jamiyatni yoki davlatni ayblovchi, «kofir» deb e’lon qiluvchilar.
3. Fitna va buzg‘unchilikka chorlovchilar: Tinchlik va barqarorlikka raxna soluvchi, jamiyatda parokandalik keltirib chiqaruvchi da’vatlar qiluvchilar.
4. Vatan va oiladan vos kechishga chaqiruvchilar: «Hijrat» shiori ostida mojaroli hududlarga ketishga targ‘ib qiluvchilar.
5. Rasmiy ulamolarni obro‘sizlantiruvchilar: Ko‘p yillik tajribaga va mo‘tabar ma’lumotga ega bo‘lgan an’anaviy ulamolarga nisbatan nafrat uyg‘otishga urinuvchilar.
Kimlarga ergashish va kimlardan ilm olish kerak?
- Rasmiy va ishonchli manbalar: O‘zbekiston Musulmonlari idorasi, Fatvo markazi va ularning rasmiy saytlari (muslim.uz, fatvo.uz va h.k.).
- Yurtimiz va jahon tan olgan mo‘tabar ulamolar: Chuqur diniy va dunyoviy bilimga ega, ulamolar zanjiri (isnod) orqali ustoz ko‘rgan shaxslar.
- Jamiyatda tinchlik, ma’rifat va bag‘rikenglikni targ‘ib qiluvchilar: Insonlarni ilmga, ota-onaga xizmat qilishga, halol mehnat va Vatan obodligiga chorlovchi sofdil ulamolar.
XULOSA Aziz dindoshlar! Diniy ilm – bu e’tiqodimizning poydevori. Poydevor mustahkam va sof bo‘lsa, insonning hayoti ham, oxirati ham saodatli bo‘ladi.
Internetdagi «soxta shayxlar» va shubhali guruhlarning tuzog‘iga tushmaslik uchun tanqidiy fikrlashni rivojlantirishimiz kerak.
Diniy savol va muammolar tug‘ilganda rasmiy diniy idora mutaxassislariga murojaat qilish lozim.
«Jaholatga qarshi — ma’rifat» tamoyili asosida sof Islom ta’limotini o‘rganish va yosh avlodni ham shunday to‘g‘ri manbalardan bahramand etish barchamizning burchimizdir.
Alloh taolo barchamizni to‘g‘ri yo‘ldan adashtirmasin, soxta va buzg‘unchi goyalardan hamda ularning targ‘ibotchilaridan o‘z panohida asrasin! Yurtimiz tinchligi va farovonligini bardavom qilsin!
Valhamduliillahi Robbil-’alamin.
Karmana tumani "Jaloyir"
jome masjidi imom-xatibi A.Hakimov
